Kompasstypen en verstoringen
Een magnetisch kompas richt zich naar het plaatselijke magnetische veld.
Deel 5: redactionele broncontrole op 23 september 2026. Rekenvoorbeelden zijn fictief en gaan uit van de expliciet genoemde omstandigheden; uitkomsten afzonderlijk nagerekend. Geen volledige CBR-eindtermen-dekkingsaudit. Oost is positief en west negatief bij variatie en deviatie. De eigen vectorvoorbeelden zijn onafhankelijk berekend; numerieke voorbeelden uit de bron zijn niet overgenomen.
Weten wat een instrument meet
Een magnetisch kompas richt zich naar het plaatselijke magnetische veld. Het scheepskompas toont de richting ten opzichte van zijn eigen kompasnoorden, dat door invloeden aan boord kan afwijken. Een peilkompas gebruik je om de richting naar een herkenbaar object te meten.
Een elektronische heading-sensor kan eveneens magnetisch werken en dus last hebben van dezelfde verstoringen. Een gyrokompas of GNSS-kompas met meerdere antennes gebruikt een ander principe. 'Elektronisch' betekent niet automatisch dat het instrument waar noorden toont of vrij is van fouten.
Houd storingsbronnen weg
Staal, magneten, luidsprekers, telefoons met magnetische accessoires en elektrische stromen kunnen een magnetisch kompas beïnvloeden. Ook nieuwe apparatuur of verplaatste metalen lading kan de afwijking veranderen. Bewaar geen losse spullen naast het kompas en controleer de installatie na wijzigingen.
Een handpeilkompas kan nabij een stalen wand anders aanwijzen dan op een geschikte vrije peilplaats. Neem de stuurtafel van het vaste scheepskompas niet automatisch over voor een los peilkompas. Elk instrument en elke gebruikspositie verdient een eigen beoordeling.
Controleer onafhankelijk
Voorbeeld: na het neerleggen van een draagbare luidspreker verandert de kompasaanwijzing terwijl de boot stilligt. Dat wijst op een mogelijke plaatselijke verstoring. Verwijder de bron en controleer het kompas, in plaats van je navigatie voortaan met die nieuwe waarde uit te voeren.
Vergelijk instrumenten alleen wanneer je weet wat ze tonen. Een GPS-koers over de grond kan bij stroom afwijken van de richting van de boeg, zonder dat het kompas defect is. Gebruik bijvoorbeeld een bekende lichtenlijn als onafhankelijke richtingscontrole onder geschikte omstandigheden en laat onverklaarde afwijkingen onderzoeken.
Test jezelf
Bedenk eerst je antwoord. Open daarna de uitleg.
Is iedere elektronische koerssensor ongevoelig voor magneten?
Nee. Veel elektronische heading-sensoren meten juist het magnetische veld.
Bewijst verschil tussen GPS-grondkoers en kompasrichting een kompasfout?
Nee. Wind en stroom kunnen de beweging over de grond anders maken dan de boegrichting.