Variatie en actualiseren van kaartgegevens
Het magnetische noorden valt niet samen met het geografische noorden.
Deel 5: redactionele broncontrole op 23 september 2026. Rekenvoorbeelden zijn fictief en gaan uit van de expliciet genoemde omstandigheden; uitkomsten afzonderlijk nagerekend. Geen volledige CBR-eindtermen-dekkingsaudit. Oost is positief en west negatief bij variatie en deviatie. De eigen vectorvoorbeelden zijn onafhankelijk berekend; numerieke voorbeelden uit de bron zijn niet overgenomen.
Variatie verandert met plaats en tijd
Het magnetische noorden valt niet samen met het geografische noorden. De hoek tussen beide richtingen op jouw locatie heet variatie. Een kompasroos op een kaart kan een waarde met referentiejaar en jaarlijkse verandering vermelden. Lees zowel de grootte als de richting van die verandering.
Gebruik voor een oefening de gegeven kaartwaarde en datum. Voor werkelijk varen heb je actuele, voor het gebied geschikte gegevens nodig. Een jaarlijkse verandering is een benadering voor de periode waarvoor de kaartinformatie bruikbaar is; trek die niet onbeperkt door over tientallen jaren.
Oost en west met teken
Voorbeeld: variatie 2°30′ W in 2024, jaarlijks 8′ oostwaartse verandering. Voor 2026 zijn twee jaren verstreken. De verandering is +16′. Met oost positief is de beginwaarde −150′; −150′ + 16′ = −134′, dus 2°14′ W.
De variatie blijft westelijk, maar wordt minder groot. 'Toenemend' zonder vermelding waarvan kan verwarrend zijn. Noteer daarom de gegeven veranderingsrichting en reken consequent met tekens. Bij het passeren van nul verandert W in E of andersom.
Verwerk alleen de passende correctie
Een tweede fictief voorbeeld: 0°06′ W met twee jaar lang 5′ oostwaartse verandering geeft −6′ + 10′ = +4′, dus 0°04′ E. Dit is geen sprong van bijna een hele cirkel, maar een kleine passage door nul.
Variatie komt uit de aardmagnetische situatie; een metalen kist naast het kompas veroorzaakt deviatie. Die twee moet je niet door elkaar corrigeren. Vermeld op je berekening welke variatie je voor welk jaar hebt gebruikt en controleer of de plotter dezelfde referentie hanteert.
Test jezelf
Bedenk eerst je antwoord. Open daarna de uitleg.
Wat wordt 2°30′ W na twee jaar met 8′ oostwaartse verandering per jaar?
2°14′ W.
Is een nieuwe afwijking door een luidspreker naast het kompas variatie?
Nee. Dat is een plaatselijke magnetische verstoring die bij deviatie hoort.